Danh mục chính

Văn bản-Tài liệu-Giáo án

Ảnh hoạt động

Link liên kết

Tin tức chính

Dạy và học theo Mô hình Trường học mới thực sự là giải pháp khắc phục lối truyền thụ một chiều

2/25/2016 3:58:30 PM
Đảng ta khẳng định muốn tiến hành CNH, HĐH phải phát triển Giáo dục- Đào tạo, phát huy nguồn lực con người là yếu tố căn bản và bền vững. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (năm 1996) bàn về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - Đào tạo, trong đánh giá những tồn tại hạn chế, về PPDH Nghị quyết đã chỉ ra: “Phương pháp giáo dục đào tạo chậm đổi mới, chưa phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh”. Trong định hướng Nghị quyết đã đề ra: “Đổi mới mạnh mẽ P

Từ khi Nghị quyết TW 2 ra đời, để khắc phục lối truyền thụ một chiều, các trường học đã vào cuộc với phong trào đổi mới phương pháp dạy học chuyển từ quan điểm giáo viên làm trung tâm sang lấy học sinh làm trung tâm; lựa chọn các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh. Yêu cầu các tiết dạy học đổi mới phải đạt đặc trưng đó là “Dạy học thông qua tổ chức hoạt động học tập của HS; Dạy học chú trọng PP tự học; Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác; Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò”.

 Sau 13 năm triển khai, đến năm 2009 Hội nghị BCH Trung ương đảng kiểm điểm về thực hiện Nghị quyết TW2, tại Thông báo số 242-TB/TW tiếp tục khảng định: “Tiếp tục đổi mới PP giáo dục đào tạo, khắc phục cơ bản lối truyền thụ một chiều. Phát huy PP dạy học tích cực, sáng tạo, hợp tác”. Đánh giá thực trạng giáo dục Việt Nam, Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 đã chỉ rõ: “Chương trình, giáo trình, phương pháp giáo dục chậm đổi mới. Chương trình giáo dục còn nặng tính hàn lâm, kinh viện, nặng về thi cử, chưa chú trọng đến tính sáng tạo, năng lực thực hành và hướng nghiệp; chưa gắn bó chặt chẽ với thực tiễn phát triển kinh tế-xã hội cũng như nhu cầu của người học; chưa gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học-công nghệ và triển khai ứng dụng.”

Để khắc phục lối truyền thụ một chiều, các nhà trường đã tăng cường ứng dụng CNTT, đầu tư phương tiện dạy học; phát động phong trào đổi mới PPDH. Trong quá trình thực hiện, giáo viên gặp nhiều khó khăn đó là với kiến thức trình bày trong tài liệu giáo khoa đang sử dụng giáo viên không thể giao cho học sinh tự học, khái quát, tổng hợp để rút ra khái niệm hoặc nội dung cơ bản mà phải thông qua chuổi hoạt động một chiều nêu vấn đề, đặt câu hỏi, giảng giải của giáo viên. Đối với học sinh không thể chủ động tự nghiên cứu mà phải hành động tương tác giữa vấn đề, câu hỏi hay tình huống với SHK để giải quyết vấn đề giáo viên yêu cầu. Một số ít học sinh đáp ứng cách học này còn lại chỉ chờ đợi ghi chép, nghe giảng giải. Hơn nữa việc học bằng ghi chép, học thuộc, ghi nhớ máy móc, học tủ cũng có thể có điểm trong các bài kiểm tra vì kiểu thi cử kiểm tra tái hiện tri thức. Chính vì thế trong 45 phút lên lớp giáo viên không thể tiếp tục tổ chức học sinh hợp tác giải quyết vấn đề nên đành phải giảng giải hợp thức hóa kiến thức như tài liệu giáo khoa yêu cầu. Với những rào cản đó buộc người giáo viên thiết kế các hoạt động dạy học theo hướng chuyển giao tri thức, và lối truyền thụ một chiều khó lòng khắc phục.

Để thực sự phát triển giáo dục - đào tạo là quốc sách thì đòi hỏi giáo dục đào tạo phải hoàn thành sứ mệnh là đào tạo là hình thành phẩm chất và năng lực cho công dân tương lai đủ sức cạnh tranh chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và theo xu thế hội nhập toàn cầu. Trước yêu cầu đó Nghị quyết 29-NQ/TW về Đổi mới căn bản toàn diện về Giáo dục - Đào tạo ra đời. Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”. (Nq 29)

(Một tiết học Công nghệ lớp 6*2 Trường THCS Đồng Lê)

Chúng ta đều hiểu được rằng mọi phương pháp dạy học đều là phương pháp tổ chức hoạt động học dựa trên thuyết nhận thức (nhận thức lại tri thức nhân loại đã tìm ra, không phải nhận thức cái mới). Kiến thức được người học tiếp nhận biến thành tri thức của họ khi chính họ phải trải qua quá trình nhận thức từ cảm tính đến lý tính; không thể đơn thuần nghe, thấy chưa hiểu hoặc chưa làm thì không thế hoàn thành nhiệm vụ học tập. Đối với lối dạy thiên về truyền thụ một chiều làm cho các em không có cơ hội hoạt động cảm tính, lý tính, trải nghiệm nên không thể nói là dạy học có hiệu quả. Vì thế lối dạy học truyền thụ một chiều cần được thay thế bằng các giải pháp đồng bộ.

Rất may mắn trường chúng tôi được triển khai dạy học mô hình trường học mới Việt Nam cho học sinh lớp 6. Và may mắn hơn là được tham gia tập huấn do Bộ tổ chức và trực tiếp triển khai ngay trong đơn vị. Qua triển khai dạy học 1 tháng mặc dù thời gian chưa đủ để khảng định ý kiến của mình nhưng trên cơ sở tập huấn và so sánh cách thức tổ chức dạy học giữa mô hình THM và mô hình truyền thống thì tôi thấy rằng mô hình THM là giải pháp khắc phục triệt để lối dạy học truyền thụ một chiều.

Để làm rõ vấn đề ta xem xét theo các góc độ  sau:

Thứ nhất nói về hình thức xã hội trong lớp học:

Mô hình cũ cả lớp cùng hoạt động nhận thức một đơn vị nội dung kiến thức trong cùng một không gian, cùng thời gian hay nói cách khác là thầy dạy cho cả lớp. Chính không gian này làm cho học sinh thụ động làm việc theo yêu cầu của thầy cô điều kiển dưới dạng câu hỏi, nêu vấn đề hoặc một mệnh lệnh. Với kiểu dạy học này không có cơ hội cho học sinh độc lập tư duy cũng như hợp tác để giải quyết vấn đề.

Đối với mô hình THM lớp học được chia thành nhiều nhóm, các nhóm cũng như mỗi thành viên chủ động hoạt động học theo thứ tự các hoạt động dưới sự điều hành lo go trong tài liệu. Học sinh chủ động nghiên cứu bài học đặt dưới sự tự học của cá nhân và thảo luận của nhóm. Hình thức tổ chức này giúp giáo viên quán xuyến, kiểm soát mức độ học tập của từng nhóm đến từng học sinh.

Thứ hai  xét về tổ chức hoạt động nhận thức:

Bất kỳ một hoạt động nhận thức nào củng nẩy sinh từ nhu cầu của chủ thể nhận thức nghĩa là phải đưa người học vào tâm thế muốn giải mã, tìm tòi, khám phá và chiếm lĩnh để phục vụ cho nhu cầu hiểu biết và vận dụng. Trong cách dạy truyền thống trừ bộ phận học sinh ham muốn và chủ động học tập, còn lại nhu cầu nhận thức có hay không phụ thuộc vào sự chuẩn bị của giáo viên trong bước đặt vấn đề vào bài. Nếu có được thì cũng chỉ nêu lên các vấn đề liên quan để dẫn nhập đề bài cho lo gic. Hầu hết các tiết đều ghi đầu bài và tiến hành giải quyết vấn đề.

Đối với tài liệu hướng dẫn học THM nhiệm vụ hình thành nhu cầu nhận thức, nhiệm vụ nhận thức được quy định một hoạt động quan trong ngay khi bước vào nghiên cứu chủ đề đó là bước “Hoạt động khởi động”. Nhiệm vụ của hoạt động này là tạo hứng thú cho học sinh; làm cho HS biết được nhiều điều họ chưa biết về chủ đề này; nẩy sinh mong muốn khám phá, học tập để hoàn thiện. Trong tài liệu phần này thường là 3 câu hỏi, nhưng không phải giáo viên hay HĐTQ nêu nhiệm vụ mà bước này đồi hỏi giáo viên phải hết sức sáng tạo trong hoạt động dẫn nhập sao cho vừa sinh động, vừa đảm bảo yêu cầu. Nhiều giáo viên đã sáng tạo thay vì nêu câu hỏi bằng đưa ra hoạt động sắm vai, dựng tiểu phẩm. Để giải quyết tình huống, học sinh phải sử dụng kiến thức đã biết do học trong chương trình, biết do tự tìm hiểu để trả lời và trả lời không thể đầy đủ từ đó nẩy sinh nhu cầu nhận thức; việc tìm kiếm thông tin để giải quyết vấn đề khi có nhu cầu nhận thức đã có ở hoạt động thứ 2 “Hoạt động tự học”. Chính cách thức tổ chức này các em chủ động nhận thức, có cơ hội để trải nghiệm nhận thức cảm tính đến lý tính hoàn thành quy trình nhận thức khách quan không thụ động, áp đặt.

Thứ ba  xét về hoạt động tương tác thầy và trò, trò và tài liệu:

Dạy học theo tài liệu giáo khoa cũ các tương tác chủ yếu đó là “thầy – SGK, trò – SGK, thầy nêu VĐ – trò trả lời”. Với cách tương tác này chỉ tạo cơ hội cho một nhóm học sinh có vốn kiến thức, mạnh dạn, tự tin mới tham gia học tập, còn lại số đông được xem là “Đứng bên lề lớp học”. Để giải quyết tình trạng này buộc giáo viên quay về áp đặt “dạy học một chiều”.

Đối với dạy học theo mô hình THM nhiệm vụ học tập không phải do GV đề ra mà các em chủ động sử dụng PP học phù hợp với tiến trình 5 HĐ học đã ghi trong tài liệu, mỗi tiến trình được hướng dẫn bằng các logo quen thuộc. Vai trò giáo viên không phải không giảng bài mà thay vào đó giáo viên hướng dẫn bài cho từng nhóm theo yêu cầu của từng đối tượng khác nhau khi các em đưa ra tín hiệu trợ giúp. Với mô hình tương tác này người thầy đóng vai trò hỗ trợ cá nhân trong quá trình tự nhận thức kiến thức.

Mô hình dạy học mới này người thầy dễ dàng phát hiện những học sinh có năng lực và số học sinh hạn chế để từ đó có trách nhiệm hướng dẫn các em theo cách dễ hiều và mức độ cần đạt chuẩn KTKN. Đối với tài liệu các môn học tài liệu đều thống nhất tiến trình sư phạm như nhau qua 5 bước học cho 1 chủ đề đã tạo sự đồng bộ giữa các môn học cùng có nhiệm vụ tập cho học sinh thói quen tự học, mỗi cá nhân tự xác định nhiệm vụ học, cách học và chủ động phối hợp với bạn với thầy khi cần thiết.

Thứ tư xét về tích hợp quá trình dạy học và kiểm tra đánh giá.

Đối với không gian lớp học truyền thống người giáo viên chỉ có thể đánh giá được số lượng học sinh tham gia hoạt động, số học sinh chưa hiểu bài, còn lại không thể biết học sinh gặp khó khăn gì trong quá trình tiếp thu.

Mô hình THM người giáo viên thông qua hoạt động trợ giúp, hoạt động tổ chức đánh giá giữa các nhóm và thành viên trong nhóm sẽ đánh giá được kết quả học tập từng nhóm và từng cá nhân. Qua đánh giá sẽ biết được các em gặp khó khăn gì để kịp thời trợ giúp. Có thể nói rằng tính ưu việt của mô hình này là thầy giáo có nhiều cơ hội đánh giá năng lực từng học sinh và có cơ hội dạy cho từng cá nhân.

Ngoài đánh giá của giáo viên, trong nhóm thông qua hoạt động học từng học sinh tự đánh giá năng lực của mình và xác định phải cố gắng vươn lên để hòa nhập. Trong tiết học giáo viên tạo cơ hội cho đại diện của nhóm này đến chất vấn, phản biện kết quả nhóm kia. Sau mỗi tiết học giáo viên dành tổ chức cho các nhóm nhận xét về tổ chức hoạt động học của nhóm và nhận xét tính tích cực của các nhóm trong tiết học.

Như vậy xét dưới các góc độ chúng ta thấy mô hình trường học mới nổi bật hoạt động học của học sinh, hoạt động tìm kiếm, trao đổi thông tin, chia sẽ thông tin; các hoạt động điều khiển thay vì việc của thầy cô nay đã có hội đồng tự quản và lo go tài liệu cùng với thói quen học tập điều hành. Nhiệm vụ người giáo viên hết sức nặng nề đó là trợ giúp “Dạy từng em”; là người trọng tài trong không gian tương tác đa chiều. Vất vã đấy nhưng rất vẽ vang vì thấy được thành quả và niềm vui sau từng giờ học. Không còn nữa kiểu học thầy cô “thuyết giảng”, học sinh “tiếp thu” để lối dạy truyền thụ một chiều dai dẳng tồn tại.

Như vậy dạy và học theo Mô hình Trường học mới thực sự là giải pháp khắc phục lối truyền thụ một chiều./.

Phạm Đăng Khoa - Hiệu trưởng trường THCS Đồng Lê

P.Đ.K

CƠ QUAN CHỦ QUẢN: PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TUYÊN HÓA
Địa chỉ: Thị Trấn Đồng Lê - Tuyên Hóa - Tỉnh Quảng Bình
Điện thoại: 0232.3684015. Email: pgd_tuyenhoa@quangbinh.edu.vn
© Phát triển bởi VNPT Quảng Bình